Χαμηλή τεστοστερόνη στους άνδρες

Η χαμηλή τεστοστερόνη μπορεί να προκαλέσει χαμηλή libido, μειωμένη ενέργεια, στυτική δυσλειτουργία, μειωμένη μυϊκή μάζα, κοιλιακή παχυσαρκία, αντίσταση στην ινσουλίνη, μεταβολικό σύνδρομο, κατάθλιψη, οστεοπενία, αναιμία και κακή ποιότητα ζωής.

Ωστόσο, μία μεμονωμένη χαμηλή τιμή τεστοστερόνης δεν αρκεί για τη διάγνωση υπογοναδισμού. Η διάγνωση του υπογοναδισμού απαιτεί συνδυασμό συμπτωμάτων και επαναλαμβανόμενων εργαστηριακών μετρήσεων χαμηλής ολικής ή/και ελεύθερης τεστοστερόνης.

Τι είναι η τεστοστερόνη;

Η τεστοστερόνη είναι το μείζον ανδρογόνο και παράγεται κυρίως στους όρχεις, υπό τον έλεγχο του άξονα υποθάλαμος–υπόφυση–όρχεις. Συμμετέχει, μεταξύ άλλων, στη ρύθμιση:

• της σεξουαλικής λειτουργίας
• της σπερματογένεσης
• της μυϊκής μάζας και δύναμης
• της οστικής πυκνότητας
• της παραγωγής ερυθρών αιμοσφαιρίων
• της κατανομής του σωματικού λίπους
• του μεταβολισμού
• της γενικότερης σωματικής και ψυχικής ευεξίας

Ποια είναι τα συμπτώματα της χαμηλής τεστοστερόνης;

Τα συμπτώματα διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των ανδρών και αρκετά από αυτά δεν είναι ειδικά για την τεστοστερόνη. Πιθανές εκδηλώσεις περιλαμβάνουν:

• Μειωμένη ενέργεια
• Μειωμένη libido
• Λιγότερες αυτόματες πρωινές στύσεις
• Στυτική δυσλειτουργία
• Μειωμένη μυϊκή μάζα και δύναμη
• Κοιλιακή παχυσαρκία
• Αντίσταση στην ινσουλίνη
• Μεταβολικό σύνδρομο
• Κατάθλιψη
• Οστεοπενία
• Αναιμία
• Αυξημένος καρδιαγγειακός κίνδυνος
• Κακή ποιότητα ζωής

Πότε θεωρείται χαμηλή η τεστοστερόνη;

Η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται σε μία τυχαία εξέταση αίματος. Όταν υπάρχει κλινική υποψία, η ολική τεστοστερόνη συνήθως αξιολογείται το πρωί και σε περισσότερες από μία μετρήσεις, υπό συνθήκες νηστείας. Η ερμηνεία πρέπει να λαμβάνει υπόψη το εργαστήριο, τη μέθοδο μέτρησης και την κλινική εικόνα. Γενικά, μια τιμή ολικής τεστοστερόνης <300–350 ng/dL θεωρείται χαμηλή. Επίσης, είναι χρήσιμη και η αξιολόγηση της SHBG και της ελεύθερης τεστοστερόνης, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν καταστάσεις που μπορούν να μεταβάλλουν τα επίπεδα της SHBG.

Ποια είναι τα συχνότερα αίτια υπογοναδισμού;

Πιθανά αίτια ή συνδεόμενοι παράγοντες είναι:

• Πρωτοπαθής δυσλειτουργία των όρχεων
• Διαταραχές υπόφυσης ή υποθαλάμου
• Υπερπρολακτιναιμία
• Παχυσαρκία
• Μεταβολικό σύνδρομο
• Ορισμένα χρόνια νοσήματα
• Συγκεκριμένα φάρμακα
• Χρήση εξωγενών ανδρογόνων αναβολικών στεροειδών
• Ακραίο και παρατεταμένο θερμιδικό έλλειμμα
• Πολύ χαμηλό ποσοστό λίπους
• Διατροφή πολύ χαμηλή σε λιπαρά
• Υπερπροπόνηση
• Αλκοολισμός
• Διαταραχές ύπνου
• Γήρανση

Η μέτρηση των LH και FSH, και όπου ενδείκνυται άλλων εργαστηριακών παραμέτρων, βοηθά στη διάκριση μεταξύ πρωτοπαθούς (δυσλειτουργία όρχεων) και δευτεροπαθούς (δυσλειτουργία υποθαλάμου–υπόφυσης) υπογοναδισμού.

Παχυσαρκία και λειτουργικός υπογοναδισμός

Η παχυσαρκία αποτελεί έναν ιδιαίτερα σημαντικό τροποποιήσιμο παράγοντα που σχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης. Σε ορισμένους άνδρες δεν υπάρχει μόνιμη οργανική βλάβη στους όρχεις ή στον υποθάλαμο και την υπόφυση. Αντίθετα, ο υπογοναδισμός μπορεί να είναι λειτουργικός και να συνδέεται με την παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας έχει ιδιαίτερη σημασία για την αύξηση της ενδογενούς παραγωγής τεστοστερόνης. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, μπορεί να απαιτηθεί παράλληλη θεραπεία για την ενίσχυση της ενδογενούς τεστοστερόνης μέχρι να αποκατασταθεί το βάρος και η μεταβολική υγεία.

Πότε χρειάζεται θεραπεία με τεστοστερόνη (TRT);

Η θεραπεία υποκατάστασης με τεστοστερόνη (TRT) δεν ενδείκνυται απλώς επειδή ένας άνδρας επιθυμεί υψηλότερη εργαστηριακή τιμή. Μπορεί να εξεταστεί σε κατάλληλα επιλεγμένους άνδρες με συμβατά συμπτώματα και επιβεβαιωμένα χαμηλά επίπεδα ολικής ή/και ελεύθερης τεστοστερόνης, αφού προηγηθεί η απαραίτητη διερεύνηση και αξιολόγηση πιθανών αντενδείξεων και θεραπευτικών επιλογών. Η απόφαση είναι εξατομικευμένη και απαιτεί ιατρική παρακολούθηση.

Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;

Η διερεύνηση εξατομικεύεται. Ανάλογα με το ιστορικό και τα ευρήματα μπορεί να περιλαμβάνει:

• Ολική τεστοστερόνη
• SHBG, αλβουμίνη και άμεση μέτρηση ελεύθερης τεστοστερόνης (όπου ενδείκνυται)
• FSH και LH
• Προλακτίνη (PRL)
• 17-β οιστραδιόλη (Ε2)
• Θυρεοειδική λειτουργία (TSH, fT3, fT4)
• Επινεφριδιακή λειτουργία (DHEA-S, ACTH, κορτιζόλη)
• πρόσθετο ορμονικό ή μεταβολικό έλεγχο ανάλογα με την κλινική εικόνα

Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί περαιτέρω διερεύνηση για παθήσεις της υπόφυσης, των όρχεων ή άλλα υποκείμενα αίτια.

Η σωστή προσέγγιση ξεκινά από την αιτία

Η χαμηλή τεστοστερόνη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένας αριθμός που απλώς χρειάζεται να αυξηθεί. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι γιατί είναι χαμηλή. Η ολοκληρωμένη αξιολόγηση επιτρέπει τη διάκριση μεταξύ οργανικού και δυνητικά αναστρέψιμου λειτουργικού υπογοναδισμού και καθορίζει εάν χρειάζεται παρέμβαση στον τρόπο ζωής, αντιμετώπιση υποκείμενης πάθησης, ειδική θεραπεία ή συνδυασμός αυτών.